slide 1

                            

 

 

                                                                                                                                                                   WelkomOpDeWebsite 

 

                                                                                                                          

                                                                                                                                                                                            

 

 

               

                                                                  

 

slide 2

 

 

EenKoepelVoorOrganisaties

                                                                                 

 

                                                                                                                                                                                                              
 

 

                                

     

                      

                                                                                                                                    
 

slide 3

 

 

 

 

 

blauwenkerken              

 

 

 

               

slide 4

 

 

 

 

 

                                                                                                                      GebedsbijlageIntercomSAmen

 

 

   

 

 

 

      

                                                                                           

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

slide 5

 

 

deelvandeontmoetingsdagenRoos

Lessen in neutraliteit

InterCom211105 LessenInNeutraliteitOnderwijs in dienst van de diverse samenleving

Diversiteit, neutraliteit, pluralisme … Termen die in het huidige maatschappelijke debat weer regelmatig opduiken. De schrik voor het extremisme versterkt de noodzaak om een manier te vinden waarop uiteenlopende levensvisies in één samenleving naast elkaar kunnen bestaan. De tijd dat een maatschappij één dominante benadering van het leven had, is voorbij. Niemand lijkt vragende partij om opnieuw in die situatie te belanden, maar de vraag kan gesteld worden of we toch niet op weg zijn naar een a-religieus – of anti-religieus – stelsel, al dan niet onder het mom van ‘neutraliteit’. Of moeten we juist stellen dat ons dagelijks leven nog altijd diepgaand beïnvloed wordt door de christelijke waarden en normen en dat dit voorlopig ook wel zo zal blijven?

In het boek ‘De Getemde Mens’ laat Martin … meer dan 140 personen aan het woord over de vraag waar onze moraal – het stelsel van waarden en normen – vandaan komt. De boekvoorstelling, eerder dit jaar, gingen Dirk Verhofstadt en Guido Van Heeswijk in een debat dieper op de vraag in. Hun dialoog werd ingeleid door Karin Heremans, directrice van het Koninklijk Atheneum van Antwerpen, waar het evenement ook doorging. Als eindverantwoordelijke van een zeer diverse school – er zijn heel wat verschillende nationaliteiten vertegenwoordigd in het instituut – zoekt ze naar een manier waarop alle verschillen in goede banen kunnen worden geleid. Daarvoor bestaan verschillende modellen. Het beleid van het atheneum heeft op dat vlak ook verschuivingen gekend. Het is hoe dan ook duidelijk dat er geen eenvoudige methodes bestaan die leerlingen rimpelloos doen samenleven. In de 20 jaar dat ze haar functie bekleedt, moest ze vaststellen dat de samenleving er bepaald niet harmonieuzer op is geworden. Dat doet de vraag rijzen of de aanpak van het diversiteitsprobleem wel gewerkt heeft.

Onderwijs
Een veelgebruikt credo is dat van de neutraliteit. De staat, die er voor moet zorgen dat alle burgers van een land gelijk behandeld worden, mag geen partij kiezen. Officieel is dus geen enkele levensbeschouwing in België meer waard dan de andere. Tegelijk heeft de maatschappij een leefbaar stelsel van normen en waarden nodig. Zonder een gemeenschappelijke basis is er geen samenleving mogelijk. Er zullen dus keuzes moeten worden gemaakt, en die hebben altijd een ‘kleur’. Het Gemeenschapsonderwijs (GO!), waar het atheneum deel van uit maakt, heeft gekozen voor de interlevensbeschouwelijke dialoog om het gedachtegoed van diversiteit en neutraliteit uit te dragen. In haar inleiding legde Heremans uit: “Om de realiteit van de diverse samenleving te erkennen en te waarderen, voorziet het pedagogisch project een doorgedreven dialoog van culturen en levensbeschouwingen. De waarden die het GO! ondersteunt, bieden de zekerheid van een neutraal kader dat noodzakelijk is om een dialoog tussen verschillen op voet van gelijkwaardiugheid mogelijk te maken. Vrijheid, gelijkheid en solidariteit, gelijkwaardigheid van de skesen, scheiding van kerk en staat, vrijheid van gedachten en geweten voor alleen, waarbij elke persoon vrij is om een bepaalde levensbeschouwelijke overtuiging aan te nemen.” Dat doel wordt nagestreefd, maar wordt niet noodzakelijk door alle leerlingen gedeeld. Levensbeschouwingen hebben nu eenmaal vaak een ‘exclusiviteitsaspect’. De overheid wil via het onderwijs de neutraliteitsgedachte uit te dragen en kiest voor de interlevensbeschouwelijke dialoog. Geen enkele partner in dat gesprek is meer waard dan de andere. Dat is het principe, maar in de praktijk speelt de macht van het getal: hoe meer mensen een overtuiging aanhangen, hoe dominanter die zal worden. Vroeger beheerste het katholicisme het denkkader, nu is overgenomen overgenomen door het secularisme. Waar er vroeger een sterke verzuiling was  – iedere groep functioneerde binnen eigen kring en had nauwelijks weet van ‘de ander’ – is dialoog nu het sleutelwoord. Heremans benadrukt de rol van de school, zeker in het GO. “Wat vandaag de dag cruciaal is, is dat er omwille van de enorme diversiteit in onze scholen, niet alleen ruimte is voor dialoog tussen de leerlingen, maar ook ruimte om via het onderwijs democratische waarden mee te geven die de basis zijn van onze samenleving. Het samenleven tussen culturen en levensbeschouwingen wordt niet passief beleefd, maar actief gestimuleerd.” Om de intenties kracht bij te zetten hebben verschillende GO-scholen, waaronder het Antwerpse atheneum, een vak ‘actief burgerschap’. Daarnaast wordt van de levensbeschouwelijke vakken een belangrijke bijdrage verwacht in de dialoog.

Van twee kanten
Dat de erkenning van elkaars overtuiging bij jongeren – net zoals in de rest van de maatschappij – niet zo evident is, hoeft geen betoog. Heremans kan dat in de praktijk van alledag vaststellen: “Jongeren zijn in volle ontwikkeling, nemen soms rabiate beslissingen en moeten leren omgaan met het grensgebied tussen vrijheden, waar de ene vrijheid de andere lijkt te verhinderen.”

Een echte dialoog vereist respect van de verschillende deelnemers aan het gesprek. Verder wordt verondersteld dat iemand die vrijheden vraagt ook bereid is om vrijheden te verlenen. Heremans noemt dat het principe van wederkerigheid: “Ook wederkerigheid vraagt een actieve en bewuste deelname van iedereen. Er is pas sprake van gelijkwaardigheiud als er ook wederkerigheid in het spel is. Vrijheid die je zelf verlangt en opeist, moet je ook aan anderen gunnen. Als er vrijheid van religie bestaat, ben je ook vrij om religie te verwerpen of om religiekritiek toe te passen.” De cruciale vraag is natuurlijk in hoeverre godsdiensten bereid zijn om mee te gaan in het verhaal van wederkerigheid. Het is in ieder geval zo dat de meeste religies vanuit een zeker exclusivisme vertrekken. Godsdienstige overtuigingen kunnen zo diep geworteld zijn, dat ze vrijwel automatisch impliceren dat andere opinies minder of niet waar zijn. In de moderne Westerse wereld is die benadering niet zo sterk meer aanwezig – sommigen zullen zeggen ‘verwaterd’ - maar in veel andere culturen is dit gedachtegoed wel algemeen verspreid en aanvaard. In onze diverse samenleving kan dat onmiskenbaar tot wrijvingen leiden.

Basiswaarden en identiteit
Kent de Westerse maatschappij een consensus over welke waarden voor iedereen belangrijk zijn? Heremans is van mening dat dit inderdaad het geval is, of alleszins toch zou moeten zijn: “Democratisch burgerschap moet de basis worden van een Europese identiteit, een Europese publieke sfeer en een Europese solidariteit.” Een belangrijke slogan van de EU is ‘eenheid in diversiteit’. Maar waar ligt de balans tussen nationale identiteit en gedeelde internationale waarden. Het Europese motto vertrekt vanuit het idee van de ‘gelaagde identiteit’. Men kan zich zowel Vlaming, Belg als Europeaan voelen. “Wat laat ons toe om datgene waar we ons ten volle mee identificeren? Daarbij kunnen we niet langer beroep doen op etnische-religieuze of nationale identiteiten. Die bestaan uiteraard en kunnen ook ten volle beleefd worden, maar ze zijn onvoldoende om het samenleven mogelijk te maken. Een basis van gedeelde waarden, die ons toelaat onze individuele geladen identiteit op te bouwen, is cruciaal voor de toekomst. Het gaat hier om burgerlijke afspraken, die veel eerder Europees geladen zijn. Europa is immers het gebied waar mensenrechten, democratie, vrijheid van meningsuiting, tolerantie, gelijkheid en solidariteit een fundament vormen.” Het standpunt dat Heremans verwoordt, zal ongetwijfeld de droom van de Europese beleidsmakers zijn, maar de realiteit toont voortdurend dat er binnen Europa heel verschillend gedacht wordt over waarden en normen. Daarbij tekent zich nog altijd een kloof tussen Oost en West uit. Als Oost Europese landen – denk aan Hongarije of Polen – op ethisch vlak andere standpunten innemen dan de West Europese landen, wordt al snel geroepen om sancties. Maar de omschrijving van de Europese waarden bleek ook bij het opmaken van het Verdrag van de EU een moeilijke kwestie. Mogen we al dan niet verwijzen naar het christelijke erfgoed? Of zijn de waarden van de Verlichting de ultieme waarheid?

Dogma’s
Vrijzinnige humanisten vertonen over het algemeen een aversie tegen dogma’s, terwijl die juist voor gelovigen fundamenteel kunnen zijn. Op het terrein van het onderwijs verdedigt Heremans de Universele Rechten van de Mens als uitgangspunt, en noemt daarbij wederzijds respect, keuzevrijheid, vrijheid van het individu, vrijheid van meningsuiting, democratie, gelijkheid tussen man en vrouw, secularisme en dogmavrij wetenschappelijk onderzoek. Maar is de wetenschap inderdaad ‘dogmavrij’? En bestaat er zoiets een absolute neutraliteit? De intenties zijn ongetwijfeld goed, maar de praktijk laat zien dat maar weinigen echt ‘neutraal’ zijn. En dat is misschien ook uit een gebrek aan interesse voor standpunten.

In het tweede deel van dit artikel (in de volgende InterCom) gaan we dieper in op het gesprek tussen Dirk Verhofstadt en Guido Van Heeswijk, waarin wordt gevraagd of we niet allemaal ongeveer dezelfde uitgangspunten hebben, of er veel gedeelde waarden zijn, en waar die dan uit voorkomen.

Nieuwsbrief